به نام خداوند جان و خرد پيشگفتار به سالهايى نه چندان بلند كه از ويرايش جامع التّواريخ بخش تاريخ مغول - در چهار مجلّد - مىگذرد ، و آن به همكارى دوست دانشور آقاى مصطفى موسوى و بهره‌يابى از دانش ايشان در زبان تركى و مغولى با ياداشتهايى سودمند و دلپذير ، و فهرستهاى واژگان و شرح نسخه بدلها و مقدّمه‌اى به نسبت كوتاه منتشر گرديد ، از پرداختن به كار جامع التّواريخ باز نماندم . بخش ايران و اسلام به پايان آمد و به يارى بخت بر سر تاريخ عالم شدم . تاريخ عالم در جامع التّواريخ دربرگيرندهء تاريخ هند ، تاريخ بنى اسرائيل ، تاريخ افرنج - پايان و قياصره - تاريخ چين و تاريخ اغوز است ، كه هريك كتابى مستقل و مجزّا است . به گفتار مأسوف عليه كارل‌يان ، دانشمندى بزرگوار كه عمرى پنجاه‌ساله بر سر كار جامع التّواريخ نهاد : « در هيچ‌يك از ادوار تاريخى گذشته ، حتّى در دوران امپراطورى روم ،